საქართველოს IT სექტორი: რა დგას რეკორდული ზრდის უკან?
შორენა კოპალეიშვილი BM.GE-სთან ინტერვიუში ისაუბრა საერთაშორისო კომპანიების როლზე, IT მომსახურების ექსპორტზე, საგადასახადო შეღავათებსა და სექტორის განვითარების პერსპექტივებზე
30 სექტემბერს საქართველოს ვირტუალური ზონის პირთა ასოციაციის ხელმძღვანელი შორენა კოპალეიშვილი BM.GE-ის გადაცემაში „საქმის კურსი“ მონაწილეობდა.
დისკუსიის მთავარი თემები იყო საქართველოს ეკონომიკაში IT სექტორის მზარდი როლი, საერთაშორისო კომპანიების წვლილი, IT მომსახურების ექსპორტი და ის ფაქტორები, რომლებმაც შესაძლოა სექტორის შემდგომი განვითარება განსაზღვროს.
IT სექტორი საქართველოს ეკონომიკაში სულ უფრო მნიშვნელოვან როლს იკავებს
ინტერვიუში წარმოდგენილი მონაცემების მიხედვით, ინფორმაციისა და კომუნიკაციის სექტორის წილი საქართველოს მშპ-ში 8.2%-ს შეადგენს. ამასთან, დისკუსია კონკრეტულად IT სეგმენტზე, პროგრამული უზრუნველყოფის განვითარებაზე, IT მომსახურებებსა და ამ სფეროში მოქმედ საერთაშორისო კომპანიებზე იყო ფოკუსირებული.
შედარებისთვის, 2020–2022 წლებში IT სეგმენტის წილი მშპ-ში დაახლოებით 1–3%-ს შეადგენდა. ზრდას, სხვა ფაქტორებთან ერთად, ხელს უწყობს კომპიუტერული პროგრამირების მოცულობის ზრდა და IT მომსახურებების გაფართოება.
ამ მაჩვენებლების მიღმა რეალური ეკონომიკური აქტივობა დგას: საქართველოში საერთაშორისო IT კომპანიები ოპერირებენ, იზრდება მომსახურებების ექსპორტი და მატულობს სექტორში დასაქმებული პროფესიონალების რაოდენობა.
საერთაშორისო IT კომპანიების ბრუნვამ 5 მილიარდ ლარს გადააჭარბა
ინტერვიუში წარმოდგენილი მონაცემების მიხედვით, 2025 წელს საერთაშორისო IT კომპანიების ბრუნვამ 5 მილიარდ ლარს, ხოლო ექსპორტის მოცულობამ 2 მილიარდ ლარს გადააჭარბა.
ეს მაჩვენებლები საქართველოს IT სექტორის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან თავისებურებაზე მიუთითებს: კომპანიების მნიშვნელოვანი ნაწილი საერთაშორისო კლიენტებთან მუშაობს და შემოსავლებს გლობალური ბაზრებიდან იღებს.
საქართველოდან ექსპორტირებული IT მომსახურების ძირითადი მიმართულებებია აშშ და ევროპის ქვეყნები.
როგორც გადაცემაში აღინიშნა, მიმდინარე წლის პირველ ნახევარში IT სექტორიდან მიღებულმა საგარეო შემოსავლებმა 441 მილიონ ლარს გადააჭარბა.
შესაბამისად, IT სექტორის როლი საქართველოს ეკონომიკაში მხოლოდ ადგილობრივი ბაზრის განვითარებით არ შემოიფარგლება. საერთაშორისო მომსახურებები და ექსპორტი სექტორის ეკონომიკური საქმიანობის მნიშვნელოვან ნაწილად ჩამოყალიბდა.
რამდენად მდგრადი იქნება IT სექტორის ზრდა?
სექტორის სწრაფი ზრდა კიდევ ერთ მნიშვნელოვან კითხვას აჩენს: რა უზრუნველყოფს საერთაშორისო IT კომპანიების გრძელვადიან ინტერესს საქართველოს მიმართ?
ქვეყნის მიმზიდველობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად კვლავ რჩება საგადასახადო შეღავათები.
შორენა კოპალეიშვილმა აღნიშნა, რომ IT სექტორის განვითარების ხელშეწყობისთვის საგადასახადო შეღავათების შემოღებას მნიშვნელოვანი როლი აქვს. თუმცა, მისი თქმით, საგადასახადო შეღავათები შესაძლოა მომავალში უცვლელი არ დარჩეს, ამიტომ მნიშვნელოვანია იმ სხვა ფაქტორებზე ზრუნვაც, რომლებიც საქართველოს კონკურენტუნარიანობას განაპირობებს.
საერთაშორისო კომპანიებისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ საგადასახადო პირობები, არამედ მკაფიო და სტაბილური წესები, გამართული ადმინისტრაციული პროცედურები, კვალიფიციურ კადრებზე წვდომა და ბიზნესსაქმიანობის პროგნოზირებადი გარემო.
რეგულაციები კონკურენტუნარიანობის ერთ-ერთ ფაქტორად ყალიბდება
საერთაშორისო კომპანიებისთვის განსაკუთრებით საყურადღებოა საქართველოში უცხო ქვეყნის მოქალაქეების დასაქმებასთან დაკავშირებული ახალი მოთხოვნების შემოღება.
IT კომპანიებისთვის, რომლებიც საერთაშორისო გუნდებზე არიან დამოკიდებული, უცხოელი სპეციალისტების მოზიდვის შესაძლებლობას პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს.
შორენა კოპალეიშვილის განცხადებით, ახალი მარეგულირებელი მოთხოვნები, გარკვეულ კომპანიებს სირთულეებს უქმნის. ზოგიერთ შემთხვევაში ბიზნესი უკვე აფასებს, რამდენად მოსახერხებელი და პრაქტიკულია საქართველოში საქმიანობის გაგრძელება, როდესაც დამატებითი პროცედურების გავლაა საჭირო.
ამ კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბიზნესსა და სახელმწიფო უწყებებს შორის დიალოგი.
ახალი მოთხოვნების შემუშავებისას მნიშვნელოვანია გათვალისწინებული იყოს არა მხოლოდ მთავრობის მიერ დასახული მიზნები, არამედ ისიც, თუ როგორ იმუშავებს ახალი წესები კომპანიებისთვის პრაქტიკაში.
IT რეზიდენტობა საქართველოში: მოლოდინები და პრაქტიკა
სპეციალისტების მოზიდვის ერთ-ერთი მექანიზმია IT რეზიდენტობა.
შორენა კოპალეიშვილის თქმით, მისი შექმნის იდეა პოზიტიური ნაბიჯი იყო, თუმცა პრაქტიკაში მექანიზმს ჯერ სრულად არ გაუმართლებია თავდაპირველი მოლოდინები.
საერთაშორისო IT კომპანიებისთვის უცხოელი სპეციალისტების მოზიდვის შესაძლებლობა მნიშვნელოვანია ბიზნესის განვითარებისთვის. შესაბამისად, უცხოელი პროფესიონალებისთვის შექმნილი პირობები საქართველოს საინვესტიციო და ბიზნესგარემოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია.
IT სექტორში დაახლოებით 50 000 სპეციალისტი და 12 000 სტუდენტია
ინტერვიუში წარმოდგენილი მონაცემების მიხედვით, IT სექტორში დაახლოებით 50 000 ადამიანი არის დასაქმებული, ხოლო IT-სთან დაკავშირებულ მიმართულებებს 12 000-ზე მეტი სტუდენტი სწავლობს.
ეს მაჩვენებლები აჩვენებს, რომ საქართველოში უკვე არსებობს IT სპეციალისტების მნიშვნელოვანი ბაზა და ქვეყანაში ახალი კადრების მომზადებაც გრძელდება.
ამასთან, ადგილობრივი კადრების განვითარების მიმართულებით კვლავ ბევრი სამუშაოა. საერთაშორისო კომპანიებს კი კონკრეტული გამოცდილებისა და უნარების მქონე უცხოელი სპეციალისტების მოზიდვაც სჭირდებათ.
შესაბამისად, ადამიანური კაპიტალის განვითარება ორ მიმართულებას მოიცავს: ქვეყანაში მეტი სპეციალისტის მომზადებას და, ამავდროულად, იმ საერთაშორისო კადრების მოზიდვის შესაძლებლობის შენარჩუნებას, რომლებიც ბიზნესს სჭირდება.
IT მომსახურების ექსპორტი და ახალი ბაზრების ათვისება
საერთაშორისო ბაზრებზე ორიენტაცია საქართველოს IT სექტორის ერთ-ერთი გამორჩეული მახასიათებელია.
თუმცა, სექტორის შემდგომი ზრდისთვის მხოლოდ ექსპორტის მოცულობის გაზრდა საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია როგორც IT პროდუქტებისა და მომსახურებების, ისე საექსპორტო ბაზრების დივერსიფიკაცია.
რაც უფრო მრავალფეროვანია მომსახურებები და საექსპორტო მიმართულებები, მით ნაკლებია სექტორის დამოკიდებულება კონკრეტულ ბაზრებსა და საქმიანობის ცალკეულ სფეროებზე.
ამასთან, საერთაშორისო ბიზნესკავშირები კვლავ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს იმ კომპანიებისთვის, რომელთა საქმიანობა დიდწილად საქართველოს ფარგლებს გარეთ მყოფი კლიენტებისთვის მომსახურების მიწოდებას ეფუძნება.
საქართველო რეგიონულ კონკურენტულ გარემოში
საერთაშორისო IT კომპანიებისა და კვალიფიციური სპეციალისტების მოსაზიდად რეგიონში სხვადასხვა ქვეყანა კონკურენციას უწევს ერთმანეთს.
ინტერვიუში ერთ-ერთ მაგალითად სომხეთიც იყო მოყვანილი.
საქართველოსთვის ეს ნიშნავს, რომ კონკურენტუნარიანობა მხოლოდ მიმდინარე შედეგებით არ უნდა შეფასდეს — მნიშვნელოვანია ის პირობებიც, რომლებიც ბიზნესისთვის გრძელვადიან პერსპექტივაში იქმნება.
საგადასახადო შეღავათები ამ პირობების ერთ-ერთი ნაწილია, თუმცა კომპანიები კონკრეტულ ქვეყანას მრავალი ფაქტორის გათვალისწინებით ირჩევენ. მათ შორისაა რეგულაციები, კვალიფიციურ კადრებზე წვდომა, ადმინისტრაციული პროცედურები და საერთაშორისო ბაზრებზე საქმიანობის შესაძლებლობა.
საქართველოს IT სექტორის მომავალი
IT სექტორი უკვე საქართველოს ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია. იზრდება მისი წილი მშპ-ში, IT მომსახურების ექსპორტის მოცულობა, საერთაშორისო კომპანიების ბრუნვა და სექტორში დასაქმებულთა რაოდენობა.
შემდეგი მნიშვნელოვანი საკითხია, რამდენად მდგრადი იქნება ეს ზრდა გრძელვადიან პერსპექტივაში.
ინტერვიუში გამოიკვეთა რამდენიმე ფაქტორი, რომლებიც სექტორის შემდგომ განვითარებაზე მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენს:
პროგნოზირებადი და სტაბილური მარეგულირებელი გარემო;
საერთაშორისო კომპანიებისთვის კონკურენტუნარიანი ბიზნესპირობები;
ადგილობრივი IT კადრების განვითარება;
უცხოელი სპეციალისტების მოზიდვის შესაძლებლობა;
საექსპორტო ბაზრებისა და მომსახურებების დივერსიფიკაცია;
საერთაშორისო ბიზნესკავშირების შენარჩუნება და გაძლიერება;
ბიზნესსა და სახელმწიფო უწყებებს შორის მუდმივი დიალოგი.
საქართველოსთვის ეს უკვე მხოლოდ ერთი კონკრეტული სექტორის განვითარების საკითხი აღარ არის. IT სექტორის ზრდასთან და ექსპორტში მისი წილის მატებასთან ერთად, სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ის კონკრეტული პირობები, რომელშიც კომპანიებს საქართველოში საქმიანობა უწევთ.
IT სექტორში მიმდინარე ცვლილებების გავლენა ვირტუალური ზონის კომპანიებზე
IT სექტორში მიმდინარე ცვლილებები ვირტუალური ზონის კომპანიებისთვის პირდაპირ პრაქტიკულ მნიშვნელობას ატარებს. მათი საქმიანობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული საერთაშორისო კლიენტებთან, მომსახურების ექსპორტთან, საგადასახადო საკითხებთან, კვალიფიციური სპეციალისტების მოზიდვასა და რეგულაციების დაცვასთან.
შესაბამისად, IT სექტორის განვითარების პერსპექტივებზე საუბარი ამ კომპანიებისთვის იმ ბიზნესგარემოს ცვლილებებსაც ეხება, რომელშიც ისინი საქმიანობენ.
სექტორის ზრდასთან ერთად, კომპანიებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება სტაბილური და პროგნოზირებადი რეგულაციები, მკაფიო ადმინისტრაციული პროცედურები და ბიზნესის წინაშე წარმოშობილ საკითხებზე დროული რეაგირება.
ამ პირობების გაუმჯობესებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ბიზნესს, პროფესიულ საზოგადოებასა და სახელმწიფო უწყებებს შორის მუდმივი დიალოგი, რაც საქართველოში IT სექტორის შემდგომი განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საფუძველია.